Zwartewatersklooster

De buurtschap
Op een rivierduin tussen Hasselt en Zwartsluis ligt de kleine woonkern Zwartewatersklooster, een buurtschap van 12 erven, meest boerderijen, waarvan sommige dubbel bewoond worden. De oudste drie boerderijen dateren uit 1786 en zijn deels met bouwmateriaal uit het voormalig klooster opgetrokken.
Er is ook een eigen oude begraafplaats, waarop bewoners van ‘Klooster’, De Velde en Roebolligerhoek (aan de overkant van het Zwarte Water) het recht van begraven hebben.

Een ridderbegraafplaats
Op 27 juli 1227 vond er bij Ane (tussen Gramsbergen en Coevorden) een veldslag plaats tussen een groot bisschoppelijk leger en een Drents leger van ridders en boeren. De bisschop en meer dan 400 van zijn ridders en soldaten kwamen om het leven – een verschrikkelijke nederlaag. Van de gesneuvelden bij Ane en in diverse krijgstochten die volgden, werden er 145 begraven op een van de zandkoppen bij wat nu De Velde en Zwartewatersklooster heet. De precieze plek weten we niet met zekerheid. Maar dat het hier ergens is, staat vast op basis van verschillende oude kronieken.

Een vrouwenklooster
Om te bidden voor het zielenheil van de omgekomen ridders werd in de jaren 1227-1233 een voorlopige voorziening getroffen. Mogelijk een kapel met een priester en een huis met enkele vrouwen uit de families van de gedode mannen. In 1233 bevestigde bisschop Wilbrand van Oldenburg dit initiatief. Het werd een Benedictijner vrouwenklooster Mariën-berg, met zo’n 20 zusters, onder leiding van een priorin.
Daarnaast was er een proost die als priester de eucharistie en de biecht verzorgde, supervisor was over het hele kloosterbeheer, pastor van de bewoners van de omliggende hoeven in het veen, alsook mentor en leraar voor aankomende priesters die bij hem in huis woonden. Ook regelde hij de pastoorsbenoemingen en andere zaken in de parochies waar het klooster rechten kreeg: Rouveen, IJhorst, Avereest, Hardenberg, Heemse, Raalte en Heino.
De vrouwen en meisjes in het klooster waren afkomstig uit adellijke en andere aanzienlijke families in Oost-Nederland (het Oversticht).

Hoeven in het veen
De eerste economische basis voor het klooster lag in de tienden die het kreeg uit 14 ‘hoeven in het veen’. Dat waren percelen van 120 meter breed, het zgn. Monnikenslag, waarop kolonisten bezig waren met de veenontginning, het verbouwen van rogge en het houden van vee. Zo was er vanouds een directe band met wat zich al gauw ontwikkelde tot het dorp Rouveen.
De bewoningsas lag eerst nog langs de Wijk, maar schoof in 4 etappes steeds verder op tot (kort na 1600) waar Rouveen nu ligt. Het klooster is dus vanouds vooral een klooster in het boerenland geweest. Naast de lokale tienden groeide het bezit in de loop der jaren uit door schenkingen en aankopen van land en boerderijen op diverse plaatsen in de noordelijke helft van Overijssel. En ook uit de aan het klooster verbonden parochies kwamen opbrengsten.

Het klooster gesloten
Toen de Staten van Overijssel in 1580 de Reformatie doorvoerden, werd het klooster gesloten en verhuisden de laatste 13 nonnen naar het Mariaconvent aan de Baangracht in Hasselt. De bezittingen werden nog tot de Franse tijd (1800) beheerd door provinciale rentmeesters. De gebouwen raakten langzaam in verval. Stukken ervan waren als woning en stallen verhuurd aan enkele boerenfamilies. Regelmatig werden er stenen en balken verkocht of meegenomen om elders mee te bouwen. De laatste stukken werden in de jaren 1780-1800 gesloopt. In 1786 liet de rentmeester drie nieuwe boerderijen bouwen die nog steeds de kern van de buurtschap vormen.

Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster
Deze Stichting werkte eraan om de bijzondere historie van Zwartewatersklooster beleefbaar te maken. Ze richten zich allereerst op de eigen bevolking van de gemeenten Zwartewaterland en Staphorst en verder op bezoekers (passanten, toeristen) van elders.

Educatie
Een van onze belangrijkste doelen is het verzorgen van boeiende educatie voor basisscholieren. Gegevens hierover zijn te vinden op de Cultuureducatie-pagina van de gemeente Zwartewaterland en Staphorst. Er is een lespakket welke gebruikt kan worden op scholen.