Wandeling "Van Klooster naar de Kerk'
zaterdag 20 juni
Download hier de hand-out van de route
Maak kennis met de rijke geschiedenis van het Zwartewatersklooster en het ontginningslandschap van Rouveen tijdens deze bijzondere wandelroute. Onderweg vertellen gidsen graag meer over de verschillende locaties. Daarnaast zijn op diverse plekken informatieborden geplaatst.
Startpunt: De Veldschuur, Wijkweg 2, Rouveen
De wandeling begint bij De Veldschuur. In het dak staat de tekst “BID en WERK”, een verwijzing naar het Benedictijnse motto “Ora et Labora” (Bid en Werk) van het voormalige klooster. In De Veldschuur krijgt u een korte introductie over de geschiedenis van het Zwartewatersklooster.
Het slagenlandschap
Via de Wijkweg wandelt u richting de Kloosterzielstreng (in de volksmond ook wel Dominees Gat genoemd). Aan de linkerzijde is het karakteristieke slagenlandschap zichtbaar: lange, smalle kavels met sloten en begroeiing die van west naar oost lopen.
Vanaf de 12e en 13e eeuw begonnen boeren het veengebied te ontginnen door sloten te graven voor de afwatering. Zo ontstonden de kenmerkende smalle stroken land. De Olde Maten werden gebruikt als hooiland en later voor veeteelt. Het hooi werd per boot, de zogenoemde bok, via de boksloten naar de boerderijen vervoerd. Door inklinking van het veen daalt de bodem hier nog altijd ongeveer één centimeter per jaar.
De Kloosterzielstreng en de zandrug
Bij de stuw in de Kloosterzielstreng is goed te zien dat het waterpeil aan de oostzijde hoger staat. Hier ligt het circa 1.100 hectare grote natuurgebied De Olde Maten, waar geen vreemd water wordt ingelaten.
Even verderop ligt aan de linkerzijde een kleine verhoging: een restant van een voormalige twee kilometer lange zandrug die van noord naar zuid liep. Op deze zandrug heeft ooit een windmolen gestaan. Ten oosten ervan ligt de wijkgracht, waarvan het water wordt afgevoerd via de gemalen Kloosterzijl en Kostverlorenzijl bij Zwartsluis.
Aan het einde van het fietspad is op luchtfoto’s een verbreding zichtbaar die vermoedelijk heeft gediend als draaikom voor boten die het klooster bezochten. Bij de overgang naar de wijkgracht kan aan de stroming van het water worden gezien welk gemaal in werking is.
Langs de voorzijde van de boerderij aan de linkerzijde liep vroeger een klompenpad naar Hasselt. Het klooster was voornamelijk via het water bereikbaar. Alleen bij lage waterstanden kon men te voet naar Hasselt reizen.
De bijzondere begraafplaats
Aan de rechterzijde van de route ligt de historische begraafplaats van het Zwartewatersklooster. Dit is de hoogste plek van het voormalige kloosterterrein. Nadat het klooster verdween, werd het kerkhof overgedragen aan de buurt.
De begraafplaats wordt beheerd door de Stichting Begraafplaats Zwartewaterklooster en staat volledig los van de gemeente. Vrijwilligers verzorgen het onderhoud en begeleiden de werkzaamheden bij begrafenissen. Hier liggen inwoners begraven uit Zwartewatersklooster, De Velde, Kievitsnest en Cellemuiden aan de overzijde van het Zwarte Water.
De boerderijen en het verdwenen klooster
De drie boerderijen langs de route zijn gebouwd na de Reformatie van 1580, toen het klooster in verval raakte en uiteindelijk werd afgebroken. Veel bouwmateriaal van het klooster werd hergebruikt voor deze boerderijen. Generaties lang werden zij bewoond door onder andere de families Ten Klooster en Hammer.
Dat het klooster een aanzienlijke omvang had, blijkt uit historische afbeeldingen en uit een inventarislijst van een visitatie uit 1592, uitgevoerd in opdracht van David van Bourgondië.
De Velde en de Ridderbegraafplaats
De weg naar De Velde volgt een licht kronkelend tracé dat oorspronkelijk over een natuurlijke verhoging liep. Aan weerszijden zijn nog sporen zichtbaar van het historische verkavelingspatroon.
Bij de T-splitsing van de Zwartewaterkloosterweg bevindt zich vermoedelijk de Ridderbegraafplaats. Deze zou kort na de Slag bij Ane in juli 1227 zijn aangelegd. Volgens de kronieken werden hier de meeste van de 149 gesneuvelde ridders begraven. Benedictijnse geestelijken moesten hier dagelijks zevenmaal bidden en zingen voor hun zielenheil. Vanuit deze locatie werd in 1233 het grotere klooster gesticht.
Het Reeënspoor en de ontginning
Langs de Stadwijk passeert u een vogelkijkhut en vervolgens de parkeerplaats van Het Reeënspoor. Hier bevindt zich informatie over het voormalige klooster en de ontginning van het landschap.
Vanaf deze plek begon de ontginning richting Rouveen. De oorspronkelijke kalkarme grond was geschikt voor roggeteelt. Door eeuwenlange landbouw op veengrond zakte de bodem steeds verder, waardoor men gedwongen werd nieuwe gronden verder oostwaarts te ontginnen.
De route voert vervolgens via De Olde Maat naar de Rechterenweg. Dit deel van de wandeling biedt een prachtig uitzicht over het natuur- en cultuurlandschap van De Olde Maten.
De Kloosterkooi
Op Scholenland ligt aan de rechterzijde de Kloosterkooi, een historische eendenkooi die ooit bij het klooster hoorde. Na de kloosterperiode bleef de kooi generaties lang in bezit van de familie Ten Klooster.
Bijzonder is dat deze kooi beschikt over vier vangpijpen. Dankzij grote inspanningen bleef het gebied rondom de kooi buiten de ruilverkaveling van vóór 1940. De omliggende gronden zijn nauwelijks bemest en weinig machinaal bewerkt, waardoor het oorspronkelijke landschap goed bewaard is gebleven.
De eerste kerk van de ontginners
Voorbij de Maatweg lag de eerste kerk van de ontginners, gebouwd in 1282. De kerk en de omliggende boerderijen stonden aan de oostzijde van de Hooidijk, een lange zandrug die inmiddels vrijwel geheel verdwenen is.
Door toenemende wateroverlast en bodemdaling werden kerk en woningen uiteindelijk verplaatst. Dit proces duurde meerdere jaren, waarbij veel bouwmateriaal opnieuw werd gebruikt.
Het Olde Pad
Ongeveer een kwartier verder naar het oosten lag een tweede zandrug: het Olde Pad, in Staphorst bekend als de Olde Diek. Rond het jaar 1400 werd hier een nieuwe kerk gebouwd, omringd door boerderijen.
In deze kerk vond later de Reformatie plaats. De voormalige kerkheuvel is nog altijd herkenbaar als een lichte verhoging in het landschap. De zandrug zelf is verdwenen; vermoedelijk werd het zand gebruikt voor de aanleg van de Oude Rijksweg, in de volksmond De Diek genoemd.
Eindpunt: de PKN-kerk van Rouveen
De wandeling eindigt bij de PKN-kerk in Rouveen. Deze kerk werd gebouwd in 1641, wat nog altijd zichtbaar is op de sluitsteen boven de ingang.
Aan de rechterzijde van de ingang is een koperen peilmerk ingemetseld. Dit markeert de hoogte van het water tijdens de grote overstromingsramp van februari 1825 en vormt een tastbare herinnering aan de voortdurende strijd tegen het water in deze regio.
Wij wensen u een mooie en leerzame wandeling door de geschiedenis van Rouveen en het Zwartewatersklooster.
