Ridders & Nonnen in het veen en de elementen die terug te vinden zijn in IJhorst (presentatie in de kerk in IJhorst)

Ridders & Nonnen in het veen en de elementen die terug te vinden zijn in IJhorst

LET OP: DEZE DUO PRESENTATIE IS IN DE KERK IN IJHORST

Datum: donderdag 11 juni 2026
Tijd: Inloop 19.00 uur, start 19.30 uur
Locatie: Kerk in IJhorst (Kerkweg 8)
Kosten: €10,-- (inclusief koffie/thee en een drankje)
Inschrijven: via de veldschuur (www.veldschuur.net)

Historicus Mees te Velde uit Hasselt en architect Roelof Gortemaker  komen op 11 juni naar IJhorst om een duo presentatie te houden over het verhaal van het Zwartewatersklooster, ‘Ridders en Nonnen in het veen’ (Mees) en welke elementen er in en rond de kerk van IJhorst klooster-gerelateerd waren (Roelof).

Ridders
Zonder de bekende Slag bij Ane op 28 juli 1227 zou het Zwartewatersklooster er niet geweest zijn. Bij die veldslag tussen een groot bisschoppelijk leger en een Drents leger van kooplieden en boeren kwamen bisschop Otto van Lippe en zeker 400 van zijn ridders om het leven. Bij wat nu de buurtschap Zwartewatersklooster is, werden 145 van de ridders uit de Drentse Oorlog begraven. Via een middeleeuwse Bentheimer kroniek zijn hun namen bewaard gebleven. Uit onze regio bijvoorbeeld Dirck van Buckhorst, Reinier van Leeuwte en Coenraad van Steenwijck.

De nonnen en hun klooster
Om te bidden voor het zielenheil van de begraven ridders stichtte men al snel het Benedictijns klooster Mons Sanctae Mariae, in 1233 officieel goedgekeurd en doorgaans ‘Klooster van het Zwarte Water’ (Aquae Nigrae) genoemd. Hier leefden zo’n 20 kloosterzusters uit de Overstichtse adel en aanzienlijke families. Over het leven in zo’n klooster zal in de lezing meer worden verteld: wie woonden daar? Hoe zag hun dagbesteding van bidden en werken eruit?

Relatie met IJhorst
Wat heeft IJhorst met het Zwartewatersklooster te maken? Wel, het klooster had bezittingen in heel de noordelijke helft van Overijssel: boerenerven, huizen, en stukken land waaruit pacht en rente werd betaald. Dat leverde een economische basis. Maar ook stonden zeven parochiekerken en hun pastoors onder het gezag van het klooster. De eerste waarvan we dat weten, was de kerk aan de Reest, in 1236 al genoemd, - dat moet IJhorst zijn geweest. Wat deze relatie voor het ‘kerspel van de Ywehorst’ betekende zal in de lezing verder uit de doeken worden gedaan.

Afloop
In 1580 werd het klooster opgeheven en alle bezittingen en rechten werden eigendom van de Staten van Overijssel. Wat gebeurde er met de nonnen, de gebouwen, de landerijen en het financieel vermogen? De uiteindelijke liquidatie van het ‘Stift Zwartewater’ vond pas in de Franse tijd in 1803 plaats. Vandaag zijn er alleen nog wat muur- en kelderresten onder de grond. En er is een buurtkerkhof waar nog steeds de historische sfeer van de kloosterplek voelbaar is.

Tekening: Bernard Bos